ضرورت احیای گفتوگوی اجتماعی در مساجد
حجتالاسلام علی محقی با تأکید بر اینکه مساجد برای پاسخگویی به نیازهای نسل جدید باید کارکردهای اجتماعی خود را بازتعریف و تقویت کنند، گفت: یکی از مهمترین کارکردهایی که امروز از مسجد گرفته شده؛ «گفتوگوی اجتماعی» است. مسجد باید بتواند زمینه گفتوگوی طیفهای مختلف مردم را در چارچوب ارزشهای مشترکی همچون اسلام، وطن و انقلاب فراهم کند.
حجتالاسلام علی محقی، مدیر ستاد هماهنگی کانونهای فرهنگی و هنری مساجد خراسانجنوبی در گفتوگو با ایکنا از خراسانجنوبی درباره چرایی فاصله گرفتن جوانان از مسجد اظهار کرد: یکی از مهمترین دلایل این فاصله را باید در خانواده جستوجو کرد. وقتی پدر و مادر ارتباط مستمری با مسجد نداشته باشند، طبیعی است که فرزندان نیز ارتباطی با مسجد پیدا نکنند.
وی افزود: امروز ارتباط بسیاری از خانوادهها با مسجد به مناسبتهای خاصی مانند مراسم ترحیم یا برخی مناسبتهای مذهبی محدود شده است و حتی در مواردی، بهجای مسجد، حسینیهها و دیگر اماکن مذهبی محل برگزاری برنامهها هستند. بنابراین، وقتی مسجد در سبک زندگی خانواده جایگاه ثابتی نداشته باشد، نمیتوان انتظار داشت که فرزندان نیز مسجد را بهعنوان بخشی از زندگی خود بپذیرند.
نقش خانواده در مسجدی شدن نسل جدید
محقی ادامه داد: حتی اگر خانواده در مسجد حضور داشته باشد، باید بتواند فضای مسجد را برای فرزندان خود بهدرستی ترسیم کند. ریشه بخشی از ارتباط یا عدم ارتباط جوانان با مسجد به دوران کودکی بازمیگردد و این مسئلهای است که نمیتوان از آن چشمپوشی کرد.
وی با اشاره به نقش آموزش و پرورش در این زمینه گفت: من خودم زمانی که دانشآموز بودم، معلم ورزشمان ما را به مسجد جامع توحید میبرد. به خاطر دارم که او درباره مسجد صحبت و ما را به حضور در مسجد تشویق میکرد. امروز کمتر شاهد این هستیم که معلمی دانشآموزان را به مسجد دعوت کند یا از تجربه حضور خود در مسجد برای آنان سخن بگوید.
تغییر سبک زندگی و گسترش لذتگرایی در فضای مجازی
محقی با اشاره به تغییر سبک زندگی و گسترش لذتگرایی در فضای مجازی اظهار کرد: فضای مجازی امروز زنان و مردان، دختران و پسران را با انواع لذتها درگیر کرده است. در چنین شرایطی، مسجد باید بتواند نسبت انسان با لذت و غریزه را مدیریت کند و به او بیاموزد که چگونه از این ظرفیتها به شکل صحیح استفاده کند.
وی افزود: برخی جوانان، لذتهای دنیوی را نقد و در دسترس میبینند و به تعبیر خودشان، «نقد را میچسبند و نسیه را رها میکنند»؛ یعنی لذتهای فوری و مادی را انتخاب میکنند، اما امور معنوی و وعدههای مربوط به آینده و آخرت را امری دور از دسترس میدانند. در چنین شرایطی، مسجد باید بتواند ضمن تبیین درست معارف دینی، نسبت انسان با لذت و غریزه را مدیریت و زمینه رشد معنوی او را فراهم کند.
محقی ادامه داد: مسجد قرار نیست مانند برخی فضاهای سرگرمی، لذتهای مادی عرضه کند، بلکه کارکرد آن تربیت انسان و آموزش مدیریت صحیح لذتها و غرایز است. بنابراین، نباید انتظار داشته باشیم مسجد برای جذب جوان، به فضایی شبیه مراکز سرگرمی تبدیل شود.
محقی با اشاره به تجربهای درباره تلاش برخی کلیساها برای جذب جوانان گفت: نباید انتظار داشته باشیم مسجد برای جذب جوانان، کارکرد و ماهیت خود را تغییر دهد و به فضایی شبیه مراکز سرگرمی و یا به موزهای با کارکرد صرفاً تاریخی و گردشگری تبدیل شود؛ مسجد باید کارکرد عبادی و تربیتی خود را حفظ کند. کارکرد اصلی مسجد عبادت است و انسان وقتی وارد مسجد میشود باید دغدغه عبادت و ارتباط با خدا را داشته باشد؛ اما در کنار آن، مسجد میتواند و باید نسبت به نیازهای اجتماعی مردم نیز پاسخگو باشد.
مدیر ستاد هماهنگی کانونهای فرهنگی و هنری مساجد خراسانجنوبی اظهار کرد: امروز مسجد یک نهاد مردمی است و همه اهالی محله در قبال آن نقش دارند. هیئت امنا و مسئولان مسجد باید عصاره نخبگانی محله باشند تا بتوانند فعالیتهای مسجد را متناسب با نیاز نسل جدید تعریف کنند.
وی ادامه داد: امروز در بسیاری از مساجد کلاس زبان، ریاضی، نجوم، شطرنج و برنامههای آموزشی مختلف برگزار میشود، اما مسئله فقط برگزاری برنامه نیست؛ بلکه باید ببینیم آیا این برنامهها متناسب با نیاز واقعی خانواده و نوجوان طراحی شدهاند و آیا خانواده مسجد را بهعنوان یک ظرفیت جدی برای تربیت فرزند خود میپذیرد یا خیر.
محقی با اشاره به ضرورت توجه به فضای فیزیکی مساجد بیان کرد: حتی معماری مسجد نیز در جذب مخاطب مؤثر است. مسجد باید فضای مناسبی برای کودکان، نوجوانان و خانوادهها داشته باشد و از نظر زیبایی و امکانات نیز متناسب با نیاز امروز طراحی شود.
وی افزود: ما گاهی پیش از آنکه به برنامه برسیم، در معماری مسجد دچار مشکل هستیم. در حالیکه مسجد باید به مکانی تبدیل شود که انسان بتواند برای آرامش روحی و روانی خود به آن پناه ببرد.
کارکرد اجتماعی مسجد باید احیا شود
مدیر ستاد هماهنگی کانونهای فرهنگی و هنری مساجد خراسانجنوبی با بیان اینکه کارکرد اجتماعی مسجد در دورههای مختلف تاریخی فراز و نشیب داشته است، اظهار کرد: مسجد در گذشته محل شکلگیری گفتوگوی اجتماعی، فعالیتهای اقتصادی، رسیدگی به امور بهداشتی و اجتماعی و حتی تأمین امنیت مردم بوده است. امروز بخشی از این کارکردها کمرنگ شده و باید دوباره مورد توجه قرار گیرد.
وی گفت: یکی از مهمترین کارکردهایی که امروز از مسجد گرفته شده؛ «گفتوگوی اجتماعی» است. مسجد باید بتواند زمینه گفتوگوی طیفهای مختلف مردم را در چارچوب ارزشهای مشترکی همچون اسلام، وطن و انقلاب فراهم کند.
محقی ادامه داد: اگر مسجد بتواند گفتوگوی اجتماعی را شکل دهد، بسیاری از مسائل اجتماعی نیز در همین بستر قابل حل خواهد بود. حتی در حوزه اقتصادی نیز مسجد میتواند محل شکلگیری تعاونیها و فعالیتهایی باشد که به مردم در عبور از مشکلات اقتصادی کمک کند.
وی با اشاره به ظرفیت مسجد در حل مسائل جوانان گفت: مسجد میتواند در زمینه اشتغال، ازدواج، مسائل اقتصادی و آینده جوانان نقشآفرین باشد، اما تحقق این ظرفیت به حضور و مشارکت امام جماعت، هیئت امنا و اهالی محله نیاز دارد.
مدیر ستاد هماهنگی کانونهای فرهنگی و هنری مساجد خراسانجنوبی افزود: یکی از مشکلات امروز این است که برخی نمازگزاران تصور میکنند وظیفه آنان فقط اقامه نماز است و نسبت به اتفاقاتی که در مسجد رخ میدهد احساس مسئولیت نمیکنند. این بیتفاوتی باعث میشود مسجد نتواند نقش خود را در نشاط اجتماعی و حل مسائل نوجوانان و جوانان ایفا کند.
مسجد و تربیت؛ پیوندی که نباید فراموش شود
محقی با تأکید بر نقش قرآن در تربیت و جامعهسازی گفت: قرآن کریم نگاه ویژهای به تربیت انسان و جامعهسازی دارد. اگر حوزه تربیت را رها کنیم، نمیتوان انتظار داشت جامعهای شکل بگیرد که نسبت به ارزشهای دینی و اخلاقی پایبند باشد.
وی ادامه داد: تربیت یعنی پرورش انسان براساس آموزههای دینی، اخلاقی و اجتماعی. خانواده، جامعه، نظام آموزشی و نظام حکمرانی همگی در این زمینه مسئول هستند و نمیتوان مسئولیت تربیت را تنها بر عهده مسجد گذاشت.
محقی تصریح کرد: امروز بخشی از مشکلات اجتماعی محصول فاصله گرفتن عرف جامعه از آموزههای دینی است و در این زمینه خانواده، نظام آموزشی و مجموعه حکمرانی نیز باید سهم خود را بپذیرند.
وی در ادامه با اشاره به برخی تجربههای موفق برای جذب نوجوانان و جوانان به مسجد اظهار کرد: برگزاری اردوهای شهری و استانی یکی از برنامههایی است که تجربه خوبی در جذب نوجوانان و جوانان داشته است. اردوهای خانوادگی و پیادهرویهای خانوادگی همراه با برنامههای جانبی نیز میتواند در تقویت ارتباط خانوادهها با مسجد مؤثر باشد.
مدیر ستاد هماهنگی کانونهای فرهنگی و هنری مساجد خراسانجنوبی افزود: برگزاری گعدههای گفتوگومحور، دورههای مناظره با موضوعات سیاسی، فرهنگی و اجتماعی و ایجاد فضای گفتوگوی دوستانه در مسجد از دیگر برنامههای مؤثر است. تجربه نشان داده است که نوجوان و جوان زمانی که احساس کند در مسجد میتواند چیزی یاد بگیرد، نظر خود را بیان کند و با دیگران گفتوگو داشته باشد، ارتباط بیشتری با مسجد برقرار میکند.
وی همچنین برگزاری جشنواره فیلم عمار در مساجد را از دیگر برنامههای مورد استقبال جوانان دانست و گفت: این تجربهها نشان میدهد که برای جذب نسل جدید، باید برنامههایی طراحی کنیم که هم با هویت مسجد سازگار باشد و هم به نیاز و علایق واقعی نوجوان و جوان پاسخ دهد.
محقی در پایان تأکید کرد: بازگشت جوانان به مسجد صرفاً با شعار «بازگشت به مسجد» اتفاق نمیافتد؛ بلکه خانواده باید سهم خود را بپذیرد، مسجد باید کارکردهای اجتماعی خود را بازتعریف کند، هیئت امنا و امام جماعت باید پای کار باشند و برای نوجوان و جوان نیز فرصت گفتوگو، یادگیری، مشارکت و نقشآفرینی در مسجد فراهم شود.
انتهای پیام
